Historische zeilvloot met de ondergang bedreigd: ‘We zijn het visitekaartje van Nederland’

Honderden Nederlandse charterzeilschepen dreigen verloren te gaan. De beloofde miljoenensteun is nog steeds niet uitbetaald. Schippers Ton en Jouke Lemmers (vader en zoon) vrezen voor het einde van oer-Hollands cultureel erfgoed. ,,Als ik failliet ga, is ook het schip verloren.”

De schepen in de haven van Durgerdam liggen er mooi bij in het winterse tafereel. De Stella Maris, een klassieke klipper, is een van de blikvangers. Normaal bevaart schipper Ton Lemmers (79) met zijn passagiers het IJsselmeer, de Waddenzee en de Oostzee. Door de coronacrisis ligt zijn charter- én woonschip al maanden werkeloos in de haven. ,,Het laatste geld heb ik in oktober 2019 verdiend’', zegt Ton somber. ,,Veel boekingen zijn doorgeschoven naar dit jaar. Maar ik zie niet gebeuren dat we met Pasen weer kunnen varen.’'

Het doet pijn. Ton zit al een halve eeuw in het zeilvak. Hij begon met een oud vrachtschip dat hij redde van de sloop en eigenhandig ombouwde tot zeilschip. De kennis over masten, zeilen en het tuigen haalde hij bij oud-schippers. In de jaren 80 was hij een van de pioniers van de huidige chartervloot, die met ruim vierhonderd schepen de grootste ter wereld is. Ton: ,,Het is een uniek product, een stukje Hollands Glorie.’'

Bedreigd

De historische vloot met zeilschepen, die soms honderd jaar oud zijn, wordt bedreigd. Ze mogen door de coronamaatregelen niet met passagiers varen. Ondernemers verliezen gemiddeld 75 procent omzet. Velen staan aan de rand van een faillissement. Vorig jaar juni hielden 175 schepen een protest bij het eiland Pampus. Het kabinet zegde 15 miljoen euro steun toe aan de chartervaart. Een halfjaar later is het geld nog steeds niet uitgekeerd, omdat er gebakkeleid wordt over hoe het verdeeld wordt en wie het krijgt.

Dat probleem begint bij de definitie van de ‘bruine vloot’, zoals de chartervaart in de volksmond heet. De omschrijvingen ‘varend erfgoed’ of ‘historische, houten schepen met bruine zeilen’ voldoen niet, aangezien de schepen juist zijn aangepast aan de strenger wordende veiligheidseisen. ,,Er zijn geen houten schepen meer en bijna niemand heeft bruine zeilen’’, zegt Jouke Lemmers, zoon van Ton.

Ook de aan de noodsteun gekoppelde SBI-code, die elk bedrijf in het Handelsregister krijgt, zorgt voor problemen. Zeilschepen vallen in dezelfde categorie als veerponten, rondvaartboten en cruiseschepen. Jouke: ,,Als de Holland-Amerika Lijn ook aanspraak kan maken, is het potje zo leeg.’’

Onwerkbaar

Bovendien sluiten de criteria van de brancheverenigingen veel ondernemers juist uit. Jouke komt niet in aanmerking omdat zijn zeiljacht (Cherokee) nog geen vijftig jaar oud is en hij met minder dan twaalf passagiers vaart. Vader Ton, die gepensioneerd is, haalt de grens van 40.000 euro omzet niet.

,,De criteria deugen niet, zijn onwerkbaar en juridisch niet houdbaar’', zegt Jouke. ,,Te veel ondernemers vallen buiten de boot. Mijn vader is een van de oprichters van de chartervloot. Het zou bespottelijk zijn als hij geen steun krijgt.’’

Een maand geleden stuurden Ton en Jouke met veertig andere ondernemers een brandbrief naar staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken). Daarin bieden ze oplossingen voor simpeler criteria, zodat het geld sneller en eerlijker verdeeld kan worden. Ze stellen onder meer een aparte subcategorie in de SBI-code voor, zodat alleen commerciële charterzeilschepen in aanmerking komen.

De Tweede Kamerleden Hilde Palland (CDA) en Aukje de Vries (VVD) hebben Keijzer om opheldering gevraagd. Volgens de staatssecretaris is tijd nodig voor een ‘juridisch houdbaar en praktisch uitvoerbaar instrument’ dat eerst getoetst moet worden door de Europese Commissie. Ook wil ze voorkomen dat er een overlap is met de al bestaande Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) voor getroffen ondernemers. ,,Datgene wat in de reguliere TVL vergoed wordt, moet niet ook nog eens vergoed worden via deze regeling’’, zei Keijzer onlangs.

De ondernemers overleven nog dankzij goedwillende klanten die vouchers hebben geaccepteerd en hun reizen hebben uitgesteld naar dit jaar. Met de aanbetalingen kunnen vaste lasten worden betaald, zoals het onderhoud, de keuring en het havengeld. Ton: ,,Gasten betalen vooruit. Daardoor kan ik het schip in orde maken. Maar als ik niet kan varen, moeten ze een keer hun geld terug.’'

Jouke: ,,Als we in het voorjaar niet kunnen varen, kunnen klanten de vouchers niet verzilveren. Die hangen als een zwaard van Damocles boven ons hoofd. Als ze hun geld terug willen, moeten we betalen.’' De branchevereniging BBZ merkt nu al dat passagiers uitgestelde boekingen annuleren en vouchers intrekken. Het onderhoud wordt uitgesteld. Schepen en schippers kwijnen weg.

Reparaties

Op 7 april komt de jaarlijkse keuring eraan. De bodem van bankrekeningen komt in zicht. Scheepswerven willen geld zien, voordat ze reparaties uitvoeren. Ton heeft jaarlijks 35.000 euro vaste lasten. ,,Dat geld heb ik nu niet. De schepen zijn ons eigendom. Als ik failliet ga, is ook het schip verloren. Dan raak ik mijn werk, mijn passie en mijn huis kwijt.’'

Voor een familie waar het varen in het bloed zit, is dat een hard gelag. De voorouders waren walvisjagers of marinemannen en de opa van Ton was een skûtsjeschipper. Ton bracht de liefde weer over op Jouke, die aan boord van een oude tjalk geboren werd en tien jaar geleden zijn baan als scheepsbouwkundige opzegde voor de chartervaart.

Een ambacht - en daarmee veel kennis - dreigt verloren te gaan, zegt Jouke. ,,Als kind heb ik de hele vloot zien groeien van een handjevol schepen naar ruim vierhonderd. Mijn dochter van 5 vindt het geweldig aan boord. Ik wil deze kennis en manier van leven weer overdragen aan de volgende generatie.’’

Hij wijst op de grote culturele waarde van de vloot, die de havens van Enkhuizen, Harlingen of Kampen kleurt. ,,Ook in buitenlandse havens trekken we altijd veel bekijks’', zegt Jouke. ,,We zijn het visitekaartje van Nederland. De aanblik van deze zeilschepen in de historische havens of op het water, benadrukt de rijke geschiedenis en unieke kennis van de Nederlandse zeilvaart als vanouds zeevarende natie.‘’



Bron:

  • ± 4 minuten